Jeśli do tej pory nie pracowałeś z konsolą koniecznie przeczytaj artykuł opisujący początki pracy z linią poleceń. Mając podstawy opisane w tamtym artykule będzie Ci dużo łatwiej. Artykuł o początkach pracy z linią poleceń między innymi opisuje programy:

  • cd
  • ls
  • pwd
  • mkdir
  • rmdir
  • touch
  • echo
  • cat
  • clear

Specyficzne dla bash‘a

Na tym etapie wiesz już czym jest ścieżka. Sporo programów akceptuje ścieżki jako parametry. W niektórych przypadkach niezbędne jest przekazanie wielu ścieżek. W takiej sytuacji z pomocą mogą przyjść wyrażenia glob.

Glob

bash nie wspiera wyrażeń regularnych. Mam na myśli to, że sama powłoka nie pozwala na przykład na określenia ścieżki do pliku używając wyrażeń regularnych1. bash używa wyrażeń „glob”, które są do nich podobne.

Historycznie glob był osobnym programem, który został wchłonięty przez bash’a. Wyrażenia glob pozwalają na odwoływanie się do plików/katalogów używając ?, * i []. Znak ? zastępuje jeden znak, * zastępuje dowolną liczbę znaków. Na przykład wyrażenie glob *.txt pasuje do wszystkich plików z rozszerzeniem .txt w aktualnym katalogu. Wyrażenie glob ?.txt pasuje do wszystkich plików których nazwa (przed rozszerzeniem) ma jeden znak.

[] zawiera w sobie grupę dozwolonych znaków. Na przykład wyrażenie [ab].txt pasuje do nazw plików a.txt i b.txt ale nie pasuje do nazwy ab.txt. Grupy umieszczone wewnątrz [] mogą być zakresami znaków. Zakres znaków oddzielony jest -, na przykład [a-d].txt pasuje do nazw plików a.txt, b.txt, c.txt i d.txt. Jeśli chcesz dopasować - dosłownie umieść go na początku, albo na końcu grupy, na przykład [-a] albo [a-].

Podsumowując, w wyrażeniach glob możesz używać następujących wzorców:

  • ? oznacza dowolny pojedynczy znak (poza / i . na początku)
  • * oznacza dowolną liczbę znaków (poza / i . na początku)
  • […] oznacza grupę znaków zgodnie z zawartością

Istotne jest to, że wyrażenia glob są interpretowane przez konsolę zanim zostanie uruchomiony właściwy program. Proszę rzuć okiem na przykład poniżej:

$ ls
a.txt b.txt c.csv

$ ls *.txt
a.txt b.txt

W pierwszym przypadku zostanie uruchomiony program ls bez żadnego parametru. Domyślnie zatem zostanie użyty aktualny katalog (.). Program wypisze zawartość aktualnego katalogu, w moim przypadku są to trzy pliki: a.txt, b.txt i c.csv. W drugim przypadku pojawia się wyrażenie glob *.txt, które zostaje rozwinięte przez konsolę do a.txt b.txt i przekazane jako argument do programu ls. Zatem w przykładzie powyżej ls *.txt jest tak na prawdę wywołaniem ls a.txt b.txt.

Wyrażenia glob nie biorą pod uwagę plików/katalogów, których nazwa zaczyna się od kropki (.). Jeśli wyrażenie glob nie może być rozwinięte (nie pasuje do żadnego pliku/katalogu) zostanie przekazane jako parametr bez zmian:

$ ls
exists.txt

$ echo *.txt
exists.txt

$ echo *.pdf
*.pdf

Pobierz opracowania zadań z rozmów kwalifikacyjnych

Przygotowałem rozwiązania kilku zadań algorytmicznych z rozmów kwalifikacyjnych. Rozkładam je na czynniki pierwsze i pokazuję różne sposoby ich rozwiązania. Dołącz do grupy ponad 6147 Samouków, którzy jako pierwsi dowiadują się o nowych treściach na blogu, a prześlę je na Twój e-mail.

Rozwijanie ~

W bash‘u znak tyldy (~) ma specjalne znaczenie. ~ oznacza katalog domowy użytkownika. Podobnie jak wyrażenia glob, tylda rozwijana jest do właściwej ścieżki przed przekazaniem jej jako parametr do programu. Proszę spójrz na przykład poniżej, w którym użyłem programu echo:

$ echo ~
/home/mapi

$ echo ~/some/path
/home/mapi/some/path

Używając tyldy możesz także odwołać się do katalogu domowego dowolnego użytkownika. Na przykład ~root oznacza katalog domowy użytkownika root:

$ echo ~root
/root

Możesz użyć także rozwijania ~ do poznania aktualnego katalogu używając +2:

$ cd /run/usr/1000

$ echo ~+
/run/user/1000

W podobny sposób - pokazuje poprzedni katalog:

$ cd /tmp

$ cd 

$ echo ~-
/tmp

Podobnie jak wyrażenia glob, także znak ~ jest rozwijany przez powłokę przed przekazaniem tego znaku jako parametr do uruchamianego programu.

Rozwijanie { }

Bash wspiera także mechanizm rozwijania { }. Proszę spójrz na przykład poniżej:

$ echo some-{magic,long,complicated}-text
some-magic-text some-long-text some-complicated-text

Wywołanie programu echo wyświetla przekazane argumenty używając standardowego wyjścia. Bash, w trakcie procesu rozwijania { } zamienił pojedynczy parametr na trzy osobne parametry.

Wewnątrz nawiasów może znajdować się dowolna liczba elementów oddzielona znakiem ,. Każdy z tych elementów będzie skutkował nowym „słowem” podstawionym przez bash’a.

Rozwijanie { } może także służyć do generowania sekwencji numerów. Proszę spójrz na przykład, w którym generuję liczby od 7 do 10:

$ echo sequence-{7..10}
sequence-7 sequence-8 sequence-9 sequence-10

Użycie wiodącego 0 powoduje generowanie numerów o stałej szerokości:

$ echo sequence-{07..10}
sequence-07 sequence-08 sequence-09 sequence-10

Opcjonalnym, trzecim parametrem może być skok, który informuje o ile powinny różnić się kolejno generowane liczby:

$ echo sequence-{0..10..2}
sequence-0 sequence-2 sequence-4 sequence-6 sequence-8 sequence-10

Ten sam mechanizm można także użyć do generowania sekwencji liter:

$ echo sequence-{a..d}
sequence-a sequence-b sequence-c sequence-d

Najczęściej używam tej składni jeśli chcę skopiować albo przenieść plik czy folder:

$ ls 
some_file.txt

$ mv some_file.txt{,.bak}

$ ls 
some_file.txt.bak

Historia

Bash posiada bardzo przydatną funkcję, pozwala ona na zapisywanie historii wykonywanych poleceń. Przy odpowiedniej konfiguracji (domyślnej na przykład w Ubuntu) w pliku ~/.bash_history zapisywana jest historia poleceń. Historia ta jest aktualizowana w momencie zamykania okna terminala.

Historia jest przydatna, bo często możesz używać poleceń, których używałeś poprzednio. Pomocny może być skrót klawiaturowy Ctrl+R, który pozwala na przeszukiwanie historii. Po użyciu tego skrótu klawiaturowego zmieni się standardowy znak zachęty. Możesz wtedy wpisywać fragmenty poleceń z historii. Jak zwykle, zachęcam Cię do eksperymentów:

(reverse-i-search)`': 

To dzięki historii możesz też używać strzałek (góra/dół) do poruszania się po historii wykonywanych poleceń. Chociaż sam używam częściej programu history albo wspomnianego skrótu Ctrl+R.

history

Program history wypisuje historię wykonywanych poleceń. Często zdarza mi się używać tego programu w połączeniu z grep i potokami:

$ history | grep docker | tail -n 3
 4500  docker run --rm -it alpine
 4501  docker run --rm -it --entrypoint /bin/sh alpine/helm
 4545  history | grep docker | tail -n 3

Przydatny może być też program fc, który pozwala na edycję wprowadzonych do tej pory komend przed ich wywołaniem. W przykładzie poniżej fc 1170 uruchomi edytor tekstu z poleceniem git rebase -i master. To polecenie znajduje się na 1170 miejscu w historii bash’a:

$ history | grep git | tail -n 4
 1170  git rebase -i master
 1174  git status
 1176  git log -5
 1178  git push

$ fc 1170

Modyfikowanie historii

Chociaż historia to dobra rzecz i nie raz może uratować skórę, zdarzają się przypadki, w których nie chcesz zostawiać po sobie śladu. Na przykład kiedy w linii poleceń wpisujesz hasło czy klucz do API.

To bardzo zła praktyka. Do przekazywania danych wrażliwych jak hasła czy tokeny dostępu używaj plików (przekazując ścieżkę do pliku z danymi wrażliwymi) albo zmiennych środowiskowych (zawierających dane wrażliwe albo ścieżkę do pliku z danymi wrażliwymi).

To rozwiązanie też nie jest idealne. Zmienne środowiskowe, podobnie jak pliki mogą być dostępne dla innych użytkowników systemu. Jednak takie rozwiązanie jest o niebo lepsze niż używanie danych wrażliwych bezpośrednio w konsoli.

W przypadku kiedy nie chcesz aby dana komenda została zapisana w historii poprzedź ją ` ` (spacją)3.

A co jeśli mleko już się rozlało i komenda została już zapisana w historii? Wówczas z pomocą przychodzi program history z parametrem -d:

$ history | tail -n 1
 1190 curl https://admin:password1@ministry.gov

$ history -d 1190

$ history -w

Polecenie history -d 1190 usuwa z historii komendę z numerem 1190. hisory -w zapisuje aktualną historię (z usuniętą komendą) w pliku historii.

Jeśli nie chcesz używać programu history zawsze możesz edytować plik historii samodzielnie. Zmienna środowiskowa HISTFILE przechowuje ścieżkę do pliku, w którym przechowywana jest historia poleceń:

$ vim $HISTFILE

Rozwijanie historii

Proszę spójrz na przykład poniżej, w którym użyłem podstawowego mechanizmu rozwijania historii:

$ history | grep git | tail -n 3
 1174  git status
 1176  git log -5
 1178  git push

$ !1176

$ history | grep git | tail -n 3
 1176  git log -5
 1178  git push
 1201  git log -5

Wywołanie !1176 spowodowało ponowne uruchomienie programu zapisanego w historii pod numerem 1176. Mechanizm ten jest dość rozbudowany. Jeśli chcesz poznać więcej jego możliwości odsyłam Cię do sekcji „History expansion” w dokumentacji bash‘a.

Polecenia wbudowane

Do tej pory używałem głównie określenia „program”, jednak nie we wszystkich przypadkach było to do końca poprawne. Dzieje się tak za sprawą poleceń wbudowanych.

W dochodzeniu do prawdy pomocny będzie program which :). Ten program zwraca ścieżki programów, które byłyby uruchomione dla każdego z przekazanych parametrów. Robi to oparciu o listę katalogów przechowywanych w zmiennej środowiskowej PATH. Proszę spójrz na przykład:

$ which ls
/bin/ls

W tym przykładzie which zwraca absolutną ścieżkę programu, który zostanie uruchomiony po wywołaniu ls. W tym przypadku jest to /bin/ls.

W ten sam sposób możesz sprawdzić inne programy:

$ which which mount cron
/usr/bin/which
/bin/mount
/usr/sbin/cron

A teraz spróbuj zrobić to samo dla innych „programów”, których używasz cd czy history:

$ which cd history

Hmm ;), which nie pokazało nic. Dzieje się tak z tego powodu, że zarówno cd jak i history to polecenia wbudowane w bash‘a. Takich poleceń jest więcej. Jednym z wbudowanych poleceń jest type, które rzuca więcej światła na tę sprawę:

$ type -a history
history is a shell builtin

Użyłem tu przełącznika -a, który zwraca wszystkie możliwe opcje, a jest ich kilka :). Proszę spójrz na kolejny przykład:

$ type -a kill pwd
kill is a shell builtin
kill is /bin/kill
pwd is a shell builtin
pwd is /bin/pwd

Jak widzisz istnieją także „programy”, które są zarówno poleceniami wbudowanymi jak i zwyczajnymi programami. W dalszej części artykuł nadal będę używał określenia „program” odnosząc się zarówno do programów jak i poleceń wbudowanych.

Wywoływanie programów w tle

Może się zdarzyć, że chcesz wywołać program, który działa bardzo długo a nie chcesz zajmować aktualnego okna konsoli. Z pomocą przychodzi operator &:

$ ping www.samouczekprogramisty.pl > ~/ping_output.txt &
[1] 11410

W przykładzie powyżej wywołałem program ping i przekierowałem standardowe wyjście do pliku ~/ping_output.txt. Kolejna linia [1] 11410 informuje o tym, że zadanie [1] działające w tle zostało uruchomione. Zadanie to działa jako proces 11410.

W każdym momencie możesz sprawdzić listę zadań używając programu jobs:

$ jobs
[1]+  Running                 ping www.samouczekprogramisty.pl > ~/ping_output.txt &

W tym przypadku uruchomione jest jedno zadanie w tle, które ma status Running. Możesz „przywołać” to zadanie używając programu fg (od ang. foreground):

$ fg %1
ping www.samouczekprogramisty.pl > ~/ping_output.txt

W zarządzaniu zadaniami pomocny jest też skrót klawiaturowy <Ctrl+Z>, który usypia aktualny program4:

$ fg %1
ping www.samouczekprogramisty.pl > ~/ping_output.txt
^Z # tu użyłem Ctrl+Z
[1]+  Stopped                 ping www.samouczekprogramisty.pl > ~/ping_output.txt

Jak widzisz w tym przypadku zadanie [1] ma status Stopped. Jeśli chcesz wznowić zatrzymany program w tle użyj programu bg (od ang. background):

$ jobs
[1]+  Stopped                 ping www.samouczekprogramisty.pl > ~/ping_output.txt

$ bg %1
[1]+ ping www.samouczekprogramisty.pl > ~/ping_output.txt

$ jobs
[1]+  Running                 ping www.samouczekprogramisty.pl > ~/ping_output.txt &

Zmienne środowiskowe

Uruchomienie programu wiąże się z uruchomieniem procesu. Proces nadzorowany jest przez system operacyjny. Każdy proces posiada, między innymi, swój zestaw zmiennych środowiskowych.

Można powiedzieć, że zmienne środowiskowe są podobne do zmiennych w językach programowania. Zmienne środowiskowe zawierają dane, które dostępne są dla procesu (programu). Zazwyczaj nazwy zmiennych środowiskowych używają wielkich liter, choć nie jest to wymagane. Kilka przykładowych zmiennych środowiskowych:

  • PATH – zawiera listę katalogów, w których poszukiwane są programy do uruchomienia. To dzięki tej zmiennej możesz napisać ls bez podawania pełnej ścieżki programu (/bin/ls),
  • HOME – zawiera ścieżkę do katalogu domowego użytkownika,
  • EDITOR – zawiera ścieżkę do preferowanego edytora tekstu,
  • PPID – zawiera identyfikator procesu nadrzędnego (tego, który uruchomił aktualny proces).

Możesz sprawdzić aktualną listę zmiennych środowiskowych wywołując program set bez żadnych parametrów5:

$ set | head -n 1
BASH=/bin/bash

Przykład poniżej pokazuje użycie zmiennych środowiskowych:

$ echo $HOME
/home/mapi

$ echo $HOMEsweetHOME

$ echo ${HOME}sweetHOME
/home/mapisweetHOME

Pierwsza komenda wyświetla zawartość zmiennej HOME. Druga zawartość zmiennej HOMEsweetHOME. Zauważ, że w tym przypadku bash nie wie gdzie kończy się nazwa zmiennej środowiskowej. Dlatego właśnie wyświetla pustą linię – zmienna HOMEsweetHOME nie jest zdefiniowana. W trzecim przypadku użyłem składni ${}6 otaczając nawiasami klamrowymi nazwę zmiennej.

Możesz też definiować swoje zmienne środowiskowe używając składni NAZWA_ZMIENNEJ=wartosc zmiennej:

$ echo $NEW_VARIABLE

$ NEW_VARIABLE="some value"

$ echo $NEW_VARIABLE
some value

Zmienne środowiskowe w procesach potomnych

Wiesz już, że zmienne środowiskowe przypisane są do procesu. Każdy proces ma swoją kopię zmiennych środowiskowych. Uruchamiając nowy proces eksportowane zmienne środowiskowe kopiowane są do procesu potomnego. Oznacza to tyle, że proces potomny ma dostęp wyłącznie do podzbioru zmiennych aktualnie zdefiniowanych.

Zmienną środowiskową możesz eksportować używając programu export. Proszę spójrz na przykład:

$ VARIABLE_1=value1

$ export VARIABLE_2=value2

$ echo $VARIABLE_1 $VARIABLE_2 $PPID
value1 value2 2855

$ bash  # uruchamia nowy proces

$ echo $VARIABLE_1 $VARIABLE_2 $PPID
value2 10189

W przykładzie możesz zobaczyć dwie zmienne: VARIABLE_1 i VARIABLE_2. Druga z nich została wyeksportowana. Dzięki temu jest dostępne w procesie potomnym.

Dodatkowe materiały do nauki

Podobnie jak w poprzednim artkule z serii jako pierwsze źródło polecę Ci dokumentację. Znów odsyłam cię do programu man lub wbudowanej dokumentacji, którą możesz przeczytać uruchamiając <program> --help.

W przypadku tego artykułu nieocenionym źródłem wiedzy będzie dokumentacja programu bash, którą możesz przeczytać po uruchomieniu man bash lub online.

Możesz też rzucić okiem na stronę https://explainshell.com, która pozwoli Ci lepiej zrozumieć bardziej skomplikowane komendy.

Niezmiennie zachęcam Cię do samodzielnych eksperymentów. Najwięcej nauczysz się samodzielnie bawiąc się linią poleceń.

Podsumowanie

Po lekturze tego artykułu możesz spokojnie używać linii poleceń w codziennej pracy. Udało Ci się poznać zestaw przydatnych cech bash‘a. Potrafisz swobodnie poruszać się po historii poleceń i ją modyfikować w razie potrzeby. Wiesz więcej o zmiennych środowiskowych i rozumiesz jaka jest zależność pomiędzy procesem a zmienną środowiskową. Gratulacje! :)

To tyle na dzisiaj, dziękuję za lekturę, trzymaj się i do następnego razu! A… zapomniałbym, jeśli uważasz, że materiał może się przydać komuś z Twoich znajomych proszę podziel się z nim odnośnikiem do artykułu. W ten sposób pomożesz mi dotrzeć do nowych czytelników, z góry dziękuję! Jeśli nie chcesz pomiąć kolejnych artykułów dopisz się do samouczkowego newslettera i polub Samouczka Programisty na Facebooku.

Do następnego razu!

  1. Zupełnie inną sprawą są programy, które pozwalają na używanie wyrażeń regularnych w przekazanych parametrach. 

  2. Chociaż szczerze mówiąc częściej używam zmiennej środowiskowej PWD lub wywołuję program pwd ;) 

  3. Ten mechanizm zależy od wartości zmiennej środowiskowej HISTCONTROL

  4. Tak na prawdę to wysyła sygnał do procesu. To w jaki sposób ten sygnał jest obsłużony do inna sprawa. Domyślnie program jest „usypiany”. 

  5. Program ten wyświetla też listę dostępnych funkcji. 

  6. To mechanizm rozwijania parametrów, podobny do rozwijania ~ czy rozwijania {}

Pobierz opracowania zadań z rozmów kwalifikacyjnych

Przygotowałem rozwiązania kilku zadań algorytmicznych z rozmów kwalifikacyjnych. Rozkładam je na czynniki pierwsze i pokazuję różne sposoby ich rozwiązania. Dołącz do grupy ponad 6147 Samouków, którzy jako pierwsi dowiadują się o nowych treściach na blogu, a prześlę je na Twój e-mail.

Kategorie:

Ostatnia aktualizacja:

Autor: Marcin Pietraszek


Nie popełnia błędów tylko ten, kto nic nie robi ;). Bardzo możliwe, że znajdziesz błąd, literówkę, coś co wymaga poprawy. Jeśli chcesz możesz samodzielnie poprawić tę stronę. Jeśli nie chcesz poprawiać błędu, który udało Ci się znaleźć będę wdzięczny jeśli go zgłosisz. Z góry dziękuję!

Zostaw komentarz